Ghi nhận sự xuất hiện và thích nghi của loài Hải cẩu tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Ninh Bình

Trong những năm gần đây, các hiện tượng xuất hiện bất thường của thú biển tại vùng ven bờ Việt Nam ngày càng thu hút sự quan tâm của giới khoa học và cộng đồng. Một trong những trường hợp đặc biệt đáng chú ý là sự xuất hiện và thích nghi của một cá thể hải cẩu tại khu vực ven biển Vườn quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Ninh Bình – một hiện tượng hiếm gặp, mang nhiều ý nghĩa khoa học và bảo tồn.

Ghi nhận hiếm có tại vùng ven biển Vườn quốc gia Xuân Thủy

Theo ghi nhận của cán bộ Vườn quốc gia Xuân Thủy, cá thể hải cẩu lần đầu tiên được phát hiện tại khu vực ven biển của Vườn quốc gia vào ngày 16/11/2024. Đây là thời điểm ghi nhận đầu tiên một cá thể hải cẩu xuất hiện tại khu vực này – nơi vốn được biết đến là hệ sinh thái đất ngập nước cửa sông, đặc trưng bởi rừng ngập mặn, bãi triều và nguồn nước lợ.

Đáng chú ý, đến ngày 08/01/2026, cán bộ Vườn quốc gia Xuân Thủy tiếp tục ghi nhận sự hiện diện của cá thể hải cẩu nói trên. Việc một loài thú biển không phải loài bản địa vẫn tồn tại trong thời gian dài tại khu vực cửa sông cho thấy đây không còn là một hiện tượng trôi dạt ngẫu nhiên ngắn hạn, mà có thể liên quan đến khả năng thích nghi nhất định của loài với điều kiện môi trường địa phương. Lần ghi nhận đầu tiên cá thể Hải cẩu chỉ nặng khoảng 30 kg và dài 60 – 70 cm, đến lần ghi nhận lần 2 cá thể nặng khoảng 60kg và dài > 1m.

Định danh khoa học: Hải cẩu cảng (Phoca vitulina)

Qua phân tích hình ảnh, video về đặc điểm hình thái và hành vi, các chuyên gia xác định cá thể ghi nhận thuộc họ Hải cẩu (Phocidae), nhiều khả năng là Hải cẩu cảng (Phoca vitulina) – loài động vật chân vây phổ biến nhất được tìm thấy dọc theo các bờ biển ôn đới và Bắc Cực của bán cầu Bắc. Hải cẩu cảng có đầu tròn, lỗ mũi hình chữ V và bộ lông lốm đốm từ xám nhạt đến nâu sẫm. Loại hải cẩu này ăn tạp, bao gồm cá, động vật giáp xác và động vật thân mềm

Hải cẩu cảng không phải loài phân bố tự nhiên tại Việt Nam. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, đã xuất hiện một số ghi nhận rải rác về hải cẩu lạc đàn tại vùng biển phía Bắc nước ta, đặc biệt vào mùa đông, khi chịu tác động của gió mùa Đông Bắc và các dòng hải lưu lạnh.

Sự thích nghi đáng chú ý của loài Hải cẩu cảng tại vùng nước Vườn quốc gia Xuân Thủy

Điều làm nên giá trị đặc biệt của trường hợp này không chỉ nằm ở sự xuất hiện, mà còn ở khả năng tồn tại và thích nghi của cá thể hải cẩu tại môi trường cửa sông ven biển của Vườn quốc gia Xuân Thủy.

Theo các chuyên gia, mức độ sóng gió thấp hơn so với vùng biển khơi, nguồn nước lợ, độ mặn biến động theo thủy triều và hệ sinh thái bãi triều rộng lớn, giàu nguồn cá và sinh vật đáy đã tạo ra môi trường tương đối thuận lợi cho cá thể hải cẩu trong việc nghỉ ngơi, kiếm ăn và tránh áp lực từ sóng lớn. Thực tế ghi nhận cho thấy cá thể hải cẩu thường nằm nghỉ trên các vật nổi hoặc khu vực nước nông – hành vi phù hợp với tập tính sinh thái của loài khi cần hồi phục thể lực.

Sự tồn tại kéo dài từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2026 cho thấy cá thể này đã phần nào thích nghi với nguồn thức ăn, nhiệt độ và điều kiện thủy văn tại khu vực, ít nhất trong một giai đoạn nhất định.

Chỉ dấu sinh thái trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Dưới góc độ khoa học, sự xuất hiện của hải cẩu tại Vườn quốc gia Xuân Thủy có thể được xem là một chỉ dấu sinh thái quan trọng, phản ánh những biến động lớn của môi trường biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu. Sự thay đổi nhiệt độ nước biển, dòng hải lưu và nguồn thức ăn có thể đã khiến các loài thú biển mở rộng hoặc thay đổi phạm vi phân bố truyền thống.

Đối với Việt Nam, những ghi nhận như tại Vườn quốc gia Xuân Thủy không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn góp phần khẳng định vai trò của các khu bảo tồn đất ngập nước trong việc duy trì hành lang sinh thái và nơi trú ngụ tạm thời cho các loài hoang dã quý hiếm.

Tình trạng bảo tồn loài

Theo IUCN Red List thì Hải cẩu cảng là loài ít quan tâm, loài này không nằm trong danh sách của Công ước CITES nhưng vẫn là loài động vật hoang dã được pháp luật Việt Nam bảo vệ.

Việc ghi nhận cá thể hải cẩu tại Vườn quốc gia Xuân Thủy đặt ra yêu cầu cần phải tiếp tục theo dõi, giám sát khoa học, hạn chế tối đa sự tiếp cận, tác động của con người, đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ thú biển.

Có thể khẳng định, sự xuất hiện và tồn tại của hải cẩu tại vùng ven biển Vườn quốc gia Xuân Thủy từ năm 2024 đến đầu năm 2026 là một hiện tượng hiếm, có giá trị khoa học và bảo tồn cao. Đây không chỉ là câu chuyện về một cá thể hải cẩu lạc đàn, mà còn là minh chứng sinh động cho khả năng thích nghi của sinh vật trước những biến đổi của môi trường, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của các khu bảo tồn thiên nhiên trong bối cảnh hiện nay.

Ngô Văn Chiều

Phó trưởng phòng BTTN & MT - VQG Xuân Thủy